Pierwszeństwo miłości przed prawdą. Wspomnienie o księdzu profesorze Andrzeju Baczyńskim

Posted on

Tekst: Wojciech Olejnik

Zastanawiałem się długo, jak zacząć niniejszy artykuł. Bohaterem jego jest osoba ongiś często widywana na uczelni i bliska pamięci nie tylko pracowników, czy studentów Uniwersytetu Papieskiego, ale również redaktorów oraz widzów. Mam na myśli stanowczo przedwcześnie zmarłego księdza profesora Andrzeja Baczyńskiego, zdolnego naukowca, dziennikarza katolickiego, komentatora papieskich pielgrzymek, a także mszy świętych z łagiewnickiego sanktuarium, jednego z założycieli oraz kierownika krakowskiej redakcji programów katolickich, autora i współautora kilkuset programów religijnych, wybitnego twórcy filmów dokumentalnych.

Owo przedwczesne odejście stosunkowo młodego jeszcze kapłana i pracownika nauki nikogo chyba z grona przyjaciół oraz studentów, którzy z nim mieli do czynienia, nie pozostawia obojętnym. Wiadomość o śmierci księdza profesora była i dla mnie szokiem, bowiem jeszcze nie tak długo przed ową fatalną informacją oglądałem transmisję z Łagiewnik komentowaną przez niego. Nie przypuszczałem wtedy, że jest bardzo poważnie chory. Z drugiej strony przytoczony fakt świadczy o niezwykłej wprost pasji i sile księdza profesora, który niemal do końca swojego ziemskiego życia pozostawał na posterunku zawodowej oraz kapłańskiej służby.

Myślę, że warto i należy przypominać jego postać. Ksiądz Andrzej Baczyński był przede wszystkim szlachetnym człowiekiem oraz zawodowym pasjonatem, dzielącym się chętnie ze studentami posiadanym doświadczeniem, które umiejętnie łączył z osobistą rzetelnością, dziennikarskim dążeniem do prawdy oraz miłością bliźniego. W moich wspomnieniach utrwalił się obraz osoby radosnej, pogodnej, spokojnej i szczerej, otwartej na drugiego człowieka i chętnej do praktycznej pomocy przyszłym dziennikarzom.

Ksiądz profesor kładł silny nacisk na nowoczesne, profesjonalne głoszenie Dobrej Nowiny w mediach, a wiedza o środkach masowego przekazu przez niego prezentowana była rozległa. Nigdy nie zapomnę jego wykładów, podczas których zaznajamiał nas (studentów teologii) z nauczaniem Kościoła dotyczącym mediów oraz dzielił się wieloma ciekawymi spostrzeżeniami. Niekiedy też wyświetlał filmy swojego autorstwa.

Ksiądz profesor Andrzej Baczyński urodził się w 1957 roku w podkrakowskich Bibicach. Przed wejściem w stan kapłański interesował się zgoła inną problematyką niż teologia. Trzydzieści siedem lat temu ukończył studia
z zakresu teatrologii i filmoznawstwa. Dopiero w 1985 roku przyjął święcenia kapłańskie. Lata 90. XX wieku to czas kształtowania się nowego porządku medialnego w Polsce. Powstała zatem potrzeba powstania telewizyjnych i radiowych redakcji reprezentujących również katolicki punkt widzenia oraz konieczność kształcenia profesjonalnych dziennikarzy znających dogłębnie problematykę Kościoła. Już w roku 1992 ksiądz Andrzej Baczyński był zaangażowany w tworzenie redakcji katolickiej przy krakowskim ośrodku telewizji, której też niebawem został szefem. W połowie lat 90. pracował przy organizacji podyplomowego studium dziennikarskiego w ramach Papieskiej Akademii Teologicznej, kierując ową jednostką od roku 2005.

Dla kariery naukowej księdza profesora przełomowym okresem był rok 1997, kiedy obronił pracę doktorską na temat telewizji jako środka ewangelizacji. Osiem lat później uzyskał habilitację, tematem której były wartości chrześcijańskie w przekazie telewizyjnym (studium pastoralne). W roku 2008 ksiądz Andrzej Baczyński został mianowany profesorem Papieskiej Akademii Teologicznej.

Ksiądz profesor prowadził wykłady z przedmiotu Media w nauczaniu Kościoła, był promotorem i recenzentem wielu prac naukowych, licencjackich, magisterskich oraz doktorskich. Należy tu wspomnieć, że Katedra Teologii Mediów istniejąca w ramach Instytutu Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej na Wydziale Nauk Społecznych była kierowana przez księdza profesora, pełnił on też funkcję prodziekana Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Papieskiego.
Wspomnijmy także o jego książkach, takich jak: Telewizja jako środek ewangelizacji (1997), Telewizja w służbie ewangelizacji (1998), Telewizja a świat wartości (2003), Wartości chrześcijańskie w przekazie telewizyjnym (2004), Nie lękajcie się! Jan Paweł II i media (2011), Kościół, wartości i media (2012).

Ksiądz profesor miał wiele do powiedzenia w aspekcie Kościoła i mediów masowych. Jego wypowiedzi mówią chyba najwięcej o nim samym i jego podejściu do pracy mediów. Wsłuchajmy się więc przez chwilę w myśli bohatera niniejszego artykułu: Warto pokusić się o pytanie, czy Kościół w pełnieniu swej misji potrzebuje obrazu, jaki niesie epoka audiowizji. Odpowiedź jest prosta: potrzebuje! Po pierwsze dlatego, że chce być blisko człowieka, który żyje w cywilizacji obrazu, po drugie dlatego, że sam Chrystus chętnie tym sposobem komunikacji się posługiwał. Podkreślał to wielokrotnie człowiek mediów Jan Paweł II. Kościół potrzebuje obrazu – mówił do artystów i dziennikarzy. – Ewangelia wyraża się w wielu obrazach i porównaniach, Ewangelia powinna i może być ukazana w formie obrazów. W Nowym Testamencie Chrystus jest nazwany Obrazem, Ikona niewidzialnego Boga. Kościół jest nie tylko Kościołem słowa, ale także Kościołem sakramentów, świętych znaków i symboli. Przez długi czas obrazy obok słów ukazywały orędzie – tak też dzieje się do dzisiaj. To dobrze. Wiara zwraca się nie tylko do słuchu, ale i do wzroku – pisał ksiądz Andrzej Baczyński przytaczając wypowiedź Jana Pawła II [1].

We wcześniejszym fragmencie tego samego wystąpienia znajdujemy inne ciekawe zdania: Nowa jakość stosunku Kościoła do mediów polega zatem na aktywnej obecności Kościoła w sieci środków przekazu, a ewangelizacja ma czerpać z owej aktywności. Owa aktywność to nic innego jak tylko troska o tworzenie katolickich środków przekazu, kształcenie profesjonalistów w dziedzinie mediów, którzy będą twórcami w duchu chrześcijańskich wartości. Tylko taki sposób gwarantuje pełną wolność tworzenia przekazu, jak i metod jego dystrybucji bez obawy o manipulacje, czy niebezpieczeństwo fałszowania treści. Ostatecznie chodzi o to, by Kościół jako dysponent mediów mógł tworzyć w pełni profesjonalne przekazy przy pomocy uformowanych duchowo ludzi, znających dobrze specyficzny język audiowizualnej komunikacji [2].

Księdza profesora fascynowała medialna osobowość Jana Pawła II, czemu dawał wyraz w swych artykułach i referatach. W jednym z nich pisał: Wysoka oglądalność tzw. „programów papieskich” podważyła funkcjonujący w mediach masowych stereotyp, że temat religijny nie jest atrakcyjny dla szerokiej widowni. Okazało się, że Kościół może ofiarować mediom tak potrzebną równowagę. W dobie konkurencji na rynku medialnym, prześcigania się atrakcyjnością form i projektów, gdy treść schodzi na dalszy plan, pielgrzymki papieskie ujawniły realne zapotrzebowanie na wartościowy przekaz, skupiony na rzeczach istotnych dla ludzkiego życia, dotykający ludzkiego ducha, sięgający do głębin bytu człowieka i niepomijający jego religijnego wymiaru. Była w tym niewątpliwie osobista zasługa Jana Pawła II, miał on bowiem w sobie niezwykłą umiejętność bycia dla mediów. Dziennikarzy darzył ogromnym szacunkiem, choć niekiedy nie szczędził im słusznej krytyki i stawiał coraz trudniejsze wyzwania, zwłaszcza pod koniec pontyfikatu. Gdy nie mógł już mówić, milczeniem wzywał do jeszcze większego wysiłku na rzecz prawdziwego dobra człowieka. Niejako wbrew naturze mediów, skoncentrowanych na kulcie siły, młodości, fizycznego piękna, Jan Paweł II odkrywał przed mediami prawdę o życiu ludzkim i jego poszczególnych fazach. Jak prawdziwy świadek wiary, dawał siebie do końca. Stary, schorowany papież mówił światu poprzez swoje cierpienie więcej niż w niejednej homilii. I świat ten obraz i to świadectwo przyjmował [3].

Ksiądz Baczyński był autorem ciekawych i nagradzanych filmów dokumentalnych kręconych w Europie, na Ukrainie, w Kanadzie, na Dominikanie, w Izraelu, Jordanii, Palestynie. Ten wymiar pracy twórczej wydaje się jakimś przedłużeniem jego pierwszych studiów. Dwadzieścia pięć lat temu wspólnie z Tadeuszem Szymą otrzymał Pierwszą Nagrodę Międzynarodowego Katolickiego Festiwalu Filmów i Multimediów w Niepokalanowie w kategorii programów telewizyjnych. Nagrodę specjalną otrzymał również nakręcony w 1996 roku film autorstwa ks. Andrzeja Baczyńskiego i Tadeusza Szymy pt. Papież nadziei, mówiący o duchowej sylwetce Jana Pawła II. Na drodze odbrązawiania dziejów stosunków chrześcijańsko-żydowskich ogromną zasługę poczynił film będący historią rodziny Ulmów, zatytułowany Za cenę życia, opowiadający o dramacie polskiej rodziny, która w czasie wojny za ratowanie Żydów została rozstrzelana. Obraz został utytułowany nagrodą Signis w 2005 roku. Otrzymali ją ks. Baczyński oraz Tadeusz Szyma. Przypomnijmy jeszcze nagrodę z roku 2002 za całokształt twórczości oraz tę ostatnią, przyznaną dwa lata temu dla całej redakcji programów katolickich w Krakowie. Rada Programowa TVP Kraków w roku 2004 przyznała księdzu Baczyńskiemu nagrodę za najlepszy program realizujący misję telewizji publicznej (chodziło o film Kto ratuje jedno życie). Powyższe odznaczenia potwierdzają, że filmy nakręcone przez księdza Baczyńskiego mają wartość nie tylko poznawczą. Posiadają one również wysokie walory artystyczno-estetyczne, a ich wymowa jest ponadczasowa.

Przypomnijmy też inne, nie mniej wybitne, od nagrodzonych filmy. Zrealizowane w 1996 roku Ogrody watykańskie opowiadają o urodzie i ciekawostkach ogrodów watykańskich. Nakręcony rok później dokument pt. Drogi św. Jadwigi przybliża życie i działalność fundatorki wydziału teologicznego w Krakowie. Z kolei film zatytułowany Cały dla Ciebie (1998) przedstawia maryjny aspekt duchowości Jana Pawła II opowiedziany na kanwie kilkudziesięciu wizyt kardynała Wojtyły, a później papieża w sanktuarium na terenie Mentorelli.

Ksiądz profesor tworzył też filmy biograficzne o wybitnych, a zapomnianych postaciach polskiego Kościoła. Ten wątek twórczości prezentują szczególnie trzy produkcje. Pierwsza z nich to zrealizowany w 2001 roku obraz pt. Książę. Film opowiada o kardynale Stefanie Sapiesze. Drugie dzieło to nakręcony dwa lata później dokument Według serca. Przypomina on osobę św. Józefa Sebastiana Pelczara, profesora i dziekana wydziału teologicznego UJ w Krakowie, pisarza, duszpasterza, społecznika, założyciela zgromadzenia Sióstr Służebniczek Najświętszego Serca Jezusowego, biskupa przemyskiego. Film trzeci to powstały w 2008 roku obraz pt. Ormiańskie serce dla świata. Dzieło ukazuje osobę arcybiskupa Szymona Teodorowicza, męża stanu, mecenasa sztuki i odnowiciela katedry lwowskiej.

Ksiądz Baczyński miał nieocenione zasługi w utrwalania dzieła i posługi kardynała Franciszka Macharskiego. Nakręcony w 2006 roku film pt. Kardynał jest całościowym niemal podsumowaniem bogatego życia księdza Macharskiego. Nie można zapomnieć o bardzo ciekawym cyklu programów realizowanych przez katolicką redakcję Telewizji Kraków oraz Radio Plus pt. Widziane z Franciszkańskiej. Była to seria telewizyjnych wywiadów przeprowadzonych z księdzem kardynałem Franciszkiem Macharskim. Ksiądz kardynał wspominał w owych rozmowach swoją przeszłość, opowiadając o spotkaniach z tak wybitnymi postaciami jak kardynał Sapieha i kardynał Wojtyła, oraz przypominając dzieje Kościoła krakowskiego po II wojnie światowej. Na podstawie serii owych wywiadów powstały dwa tomy książki.
Z dzisiejszego punktu widzenia zarówno program, jak i książka jest nieocenionym źródłem wiedzy i mądrości człowieka, który przez wiele dziesiątek lat był aktywnym uczestnikiem życia Kościoła. Bardzo ciekawym cyklem okazała się również, powstała za czasów kierowania krakowską redakcją katolicką TVP przez księdza Baczyńskiego i emitowana dziś, seria programów pt. Wiara i Życie, podejmująca rozmaite tematy, nie tylko z życia diecezji krakowskiej.

Poza działalnością zawodową ksiądz profesor Andrzej Baczyński był zaangażowany w prace rozmaitych gremiów wchodząc od 2009 roku w skład rady Krakowskiej Fundacji Centrum Informacji, Spotkań, Dialogu, Wychowania i Modlitwy w Oświęcimiu, zarządu Polskiego Stowarzyszenia Edukacji Medialnej i Dziennikarskiej im. Jana Pawła II (od 2009 roku), oraz zarządu Polskiego Stowarzyszenia Pastoralistów i Duszpasterzy im. Jana Pawła II (od 2009 roku). Rok później (2010) ks. prof. Andrzej Baczyński wszedł w skład Rady Programowej Instytutu Dialogu Międzykulturowego im. Jana Pawła II. Niebawem też mianowany został kanonikiem Kapituły Kolegiackiej przy krakowskiej Bazylice św. Floriana. Od 2014 angażował się w prace Komitetu Organizacyjnego Światowych Dni Młodzieży w Krakowie. Dorobek aktywności zawodowej i społecznej naszego bohatera jest imponujący. Ksiądz profesor Andrzej Baczyński, choć zajmował się mediami, nigdy nie był typem prasowego czy telewizyjnego celebryty. Wykonywał on swoją pracę w sposób profesjonalny, rzetelny, obiektywny. Rzadko obecny bezpośrednio na wizji, częściej słyszany jako komentator. Jego żywiołem była praca po drugiej stronie kamery. Można się dziś spierać, czy był bardziej redaktorem, komentatorem, naukowcem, czy filmowcem dokumentalistą. Osobiście stawiałbym na ostatnią z wymienionych pasji.

Myślę, że postać księdza profesora jest wzorem dla młodych dziennikarzy oraz studentów dziennikarstwa, nie tylko tych związanych stricte ze środowiskiem katolickim. Wartości wszak, które prezentował on swoją postawą są uniwersalne i nigdy nie ulegają przedawnieniu. Potrzeba dziś w świecie mediów postaci takich jak ks. profesor. Zbyt wiele namnożyło się taniej sensacji, komercji, parcia na ekran i związanej z nim bylejakości. Ksiądz Andrzej Baczyński był zaprzeczeniem tych tendencji. Zawsze podkreślał on wagę pierwszeństwa miłości przed prawdą w przekazie medialnym. Przez minione dwadzieścia lat, od czasu skromnych początków dziennikarskiego studium na Papieskiej Akademii Teologicznej, zmieniło się bardzo wiele. Niedawno miałem okazję podziwiać wnętrza budyneku na Franciszkańskiej 1, gdzie dziś znajdują się studio radiowe i telewizyjne. Przypuszczam, że ten stan rzeczy jest również ucieleśnieniem marzeń księdza Andrzeja.

Kończąc niniejszy artykuł pragnę przypomnieć fragment kazania, jakie wygłosił ksiądz profesor Jan Machniak na pogrzebie naszego bohatera: Ksiądz Andrzej połowę swojego majątku rozdał ubogim i potrzebującym, tak czynił za życia i tak chciał w testamencie. Był człowiekiem dobrego serca. Chciał pomagać innym, ale czynił to dyskretnie z wielką delikatnością, idąc za swoją wyobraźnią miłosierdzia, wobec studentów, wobec parafian, wobec telewidzów czy ludzi mediów, wobec tych potrzebujących, których po ludzku sądząc przypadkiem spotykał [4]. Myślę, że dla obecnych i przyszłych pokoleń dziennikarzy katolickich, poza profesjonalizmem i obiektywnością, a także wiernością nauczaniu Kościoła, ważnym jest również chrześcijańskie świadectwo życia. Wszystkie wspomniane cechy prezentował zmarły w grudniu 2015 roku ksiądz profesor Andrzej Baczyński. Być może właśnie owa wewnętrzna spójność katolickiego redaktora-filmowca i szlachetnego człowieka-kapłana oraz wierność swojemu powołaniu, także w obliczu cierpienia, są wizytówkami jego życia.

 


[1] A. Baczynski, Ewangelizacja, media i reklama, [online] http://tinyurl.com/jfquoys (dostęp: czerwiec 2016).
[2] Tamże.
[3] Cyt. za: A. Baczyński, Spojrzenie na pielgrzymki Jana Pawła II oczami teologa i dziennikarza, [online] http://tinyurl.com/jdeb4tl (dostęp: czerwiec 2016).
[4] J. Machniak, Wspomnienie o ks. Andrzeju, [online] http://tinyurl.com/zt6wvsv (dostęp: czerwiec 2016).

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *